ਹਰਜੀਤ ਅਟਵਾਲ – ਰੇਤ – ਨਾਵਲ – ਕਾਂਡ – 10

ਕਾਂਡ – 10

ਮੈਨੂੰ ਬੀਟਰਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਐਡੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿਸਦੀ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਬੱਝਾ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਸਗੋਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਵਕ਼ਤ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੁੜੀ ਦੋਸਤੀ ਵਾਸਤੇ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਬੀਟਰਸ ਵੱਲ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾਂ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿ ਬੀਟਰਸ ਮੈਨੂੰ ਐਵੇਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹੜੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਮੇਰੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਆ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕੀਤਾ ਉਹੋ ਕੁਝ ਬੀਟਰਸ ਵੱਲ ਉਲਾਰ ਹੋਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਸਨ। ਜਦ ਬੀਟਰਸ ਨੇ ਟੌਮੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਝੱਲਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਿਆ। ਟੌਮੀ ਉਸ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਦਾ ਪਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਇਵਜ਼ ਵਿਚ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਬੀਟਰਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ,‘‘ਟੌਮੀ ਸ਼ੀਲਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੈ?’’

‘‘ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸ਼ੀਲਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ।’’

‘‘ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੈ?’’

‘‘ਨਹੀਂ, ਸ਼ੀਲਾ ਨੂੰ ਛੱਡੇਗਾ ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ।’’

‘‘ਬੀਟਰਸ, ਪੀਟਰ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਸਹੇੜੇ ਬਿਨਾਂ ਤੇਰੇ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਟੌਮੀ ਕੋਲ ਜਾਣ ਦਿੰਦਾ।’’

‘‘ਇੰਦਰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਬੰਦਾ ਐ।’’

‘‘ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਖੜ੍ਹਿਆ? ਡਰਦਾ ਕਿਉਂ ਫਿਰਦਾ ਸੀ? ਬੀਟਰਸ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਖਾਤਰ ਲੜਿਆ ਸਾਂ ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਖ਼ਾਤਰ ਲੜਾਂਗਾ ਤੇ ਟੌਮੀ ਨੂੰ ਅਕਲ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਲੜਨ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹਮਦਰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।’’

‘‘ਨਹੀਂ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਇਵੇਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦੇਵਾਂਗੀ।’’

ਮੁੜ ਕੇ ਬੀਟਰਸ ਮੂੰਹੋਂ ਟੌਮੀ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ। ਮੈਂ ਮੁੜ ਕੇ ਟੌਮੀ ਕਿਤੇ ਦੇਖਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇਕ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਲਈ ਕਿ ਬੀਟਰਸ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਲ ਸਕਣਾ।

ਜਦ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੁੰਬੜਨ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬੀਟਰਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ, ‘‘ਚਲ ਇਕ ਬੱਚਾ ਲਈਏ।’’

ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਹਊ ਪਰੇ ਕੀਤਾ ਤੇ ਫਿਰ ਇਕ ਦਿਨ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ‘‘ਮੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਬੱਚੇ ਦੋ ਮਰਦਾਂ ਤੋਂ ਐ, ਤੇ ਹੁਣ ਤੀਜਾ ਤੀਜੇ ਤੋਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਆਪੇ ਬਣ ਗਈ ਯੂ. ਐਨ. ਓ.।’’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਹੱਸੀ। ਤੇ ਫਿਰ ਬੋਲੀ, ‘‘ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਐ ਕਿ ਤੇਰੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਰੰਗ ਅਲੱਗ ਹੋਏਗਾ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਨਹੀਂ.....।’’

-----

ਮੇਰਾ ਦੋਸਤ ਤਰਸੇਮ ਫ਼ੱਕਰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਿਹਾ ਕਰਦਾ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਰਲਵੀਂ ਨਸਲੇ ਦੇ ਬੱਚੇ ਆਉਣਗੇ ਭਾਵ ਕਿ ਗੋਰਿਆਂ ਤੇ ਕਾਲ਼ਿ²ਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਬੱਚੇ ਉਹ ਨਸਲਵਾਦ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣਗੇ। ਬੀਟਰਸ ਨੂੰ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦੇਣ ਦਾ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਮੁੜ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਹੀ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ‘‘ਕੀ ਕਾਗਜ਼ ਦਾ ਟੁਕੜਾ, ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ, ਦੋ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦੈ।’’

ਹੁਣ ਤਕ ਬੀਟਰਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਵਾਕਿਫ਼ ਬਲਕਿ ਦੋਸਤ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਸਹੇਲੀ ਐਨਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਲੜ ਕੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਉਸ ਕੋਲ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਸ਼ੌਨ ਮੇਰਾ ਅਜਿਹਾ ਦੋਸਤ ਬਣਿਆ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਵੀ ਕਈ ਸਾਲ ਤਕ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਨਿਘ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਘਰ ਦੀ ਗਵਾਂਢਣ ਮੈਰੀ ਮੈਨੂੰ ਰਾਹ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀ ਤਾਂ ਦੱਸਣ ਲੱਗਦੀ, ‘‘ਪੀਟਰ ਤੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਕਹਿੰਦਾ ਇਕ ਪਾਕੀ ਜੌਹਨ ਨੂੰ ਪਾਲ਼ ਰਿਹੈ।’’

ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਤੇ ਹਾਸਾ ਵੀ।

-----

ਬੀਟਰਸ ਨੂੰ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਹੋਰ ਘਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪੀਟਰ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਜਲਦੀ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਵੈਸੇ ਉਸ ਨੇ ਘਰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਕਾਫੀ ਦੇਰ ਦੀ ਦੇ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਸੀ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਦੋ ਬੈੱਡ ਰੂਮ ਦਾ ਫਲੈਟ ਹੀ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬਗੀਚਾ ਵੀ ਸੀ। ‘ਬਗੀਚਾ’ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਜ਼ਰੂਰ ਲੱਗਦਾ ਪਰ ਬੀਟਰਸ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਕਦੇ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ। ਬਾਗਬਾਨੀ ਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕੋਈ ਸ਼ੌਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਘਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਸਿਆਲ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪੇ ਮਰ ਜਾਂਦਾ।

-----

ਇਸ ਫਲੈਟ ਦੀ ਉਪਰਲੀ ਮੰਜ਼ਲ ’ਤੇ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਅਨ ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸ਼ੋਰੀਲਾ ਸੰਗੀਤ ਲਾਈ ਰੱਖਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਲਤੀ ਜਿਹੇ ਨਿਆਣੇ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਹੀ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ। ਬੀਟਰਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਫਲੈਟ ਵਿਚ ਇਕ ਆਇਰਸ਼ ਕੁੜੀ ਕੈਥੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਇਰਲੈਂਡ ਤੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਇਥੇ ਆਈ ਸੀ ਤੇ ਇਥੇ ਹੀ ਵਸ ਗਈ। ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿਚ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਬੱਚਾ ਠਹਿਰ ਜਾਣਾ ਵੱਡਾ ਗੁਨਾਹ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਗਰਭਪਾਤ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜੁਰਮ। ਕੈਥੀ ਘਰੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬੁਆਏ ਫਰੈਂਡ ਨਾਲ ਇਥੇ ਆਈ ਸੀ। ਬੁਆਏ ਫਰੈਂਡ ਛੱਡ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਇਕੱਲੀ ਨੇ ਹੀ ਪਾਲ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਬੀਟਰਸ ਦੇ ਦੱਬੂ ਸੁਭਾ ਦੇ ਉਲਟ ਕੈਥੀ ਲੜਾਕੀ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਆਹਡਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਝਗੜੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਹੱਥੀਂ ਉਤਰ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਮਰਦ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਦੇਖਦਿਆਂ ਇਕ ਦੋ ਆਏ ਵੀ ਪਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੈਥੀ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੀ।

ਬੀਟਰਸ ਤੇ ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਕਾਫੀ ਮਦਦਗਾਰ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਪਾਲ ਨੂੰ ਬੀਟਰਸ ਕੋਲ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਕੈਥੀ ਵੀ ਡੈਨੀ ਤੇ ਜੌਹਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਇੱਕਠੇ ਬੈਠ ਕੇ ਦਾਰੂ ਵੀ ਪੀਂਦੇ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੀ ਕੇ ਉਹ ਗੰਦੇ ਲਤੀਫ਼ੇ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗਦੀ। ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਕਹਿੰਦੀ, ‘‘ਇੰਦਰ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਮਰਦ ਲੱਭ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ, ਗੋਰੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਆ, ਐਤਕੀਂ ਮੈਂ ਇੰਡੀਅਨ ਟਰਾਈ ਕਰਨੈਂ।’’

-----

ਉਸ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲਰ ਦਾ ਕਾਰ-ਰੇਡੀਓ ’ਤੇ ਸੁਨੇਹਾ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਦਾ ਫੋਨ ਆਇਆ ਸੀ। ਕੋਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਫਿਕਰ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਦਾ ਫੋਨ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਹੋਇਆ। ਇੰਡੀਆ ਵਿਚ ਸਭ ਠੀਕ ਠਾਕ ਹੋਵੇ। ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ ਸਾਊਥਾਲ ਗਏ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਫੋਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਮੇਰੀ ਰਾਜੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਲਈ ਹੀ ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਵਕਤ ਮਿਲੇ ’ਤੇ ਫੋਨ ਕੀਤਾ, ‘‘ਹਾਂ ਬਈ ਛੋਟੇ, ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਸੀ?’’

‘‘ਤੂੰ ਬਈ ਸਾਨੂੰ ਭੁੱਲ ਈ ਗਿਐਂ! ਚੰਗਾ ਗੋਰੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਫਸਾਇਆ!’’

‘‘ਨਹੀਂ ਯਾਰ, ਬਿਜ਼ੀ ਬਹੁਤ ਸੀ।’’

‘‘ਮੈਂ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਗਿਆ ਫਲੈਟ ਵਿਚ ਤੇਰੇ।’’

‘‘ਮੈਂ ਕੰਮ ’ਤੇ ਹੀ ਰਹਾਂ।’’

‘‘ਮੱਖਣ ਦੱਸਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਨੇ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਈ ਨਹੀਂ ਬਹੁਤ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ।’’

‘‘ਮੈਂ ਫੇਰ ਹਨੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਈ ਘਰ ਜਾਨਾਂ।’’

‘‘ਚੱਲ ਛੱਡ ਵੱਡੇ, ਘਰ ਨੂੰ ਆ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ, ਸੂਬੇਦਾਰ ਦਾ ਫੋਨ ਆਇਆ ਹੋਇਆ, ਕਹਿੰਦਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਐ, ਨਿਆਣੇ ਵੀ ਚੇਤੇ ਕਰਦੇ ਆ।’’

‘‘ਵੀਕ ਐਂਡ ਤੇ ਆਊਂਗਾ।’’

ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਕਿ ਇੰਨੇ ਦਿਨ ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਲੰਘ ਗਏ। ਦੋ ਕੁ ਹਫਤੇ ਬਾਅਦ ਮੈਂ, ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਾ ਹੀ ਲਿਆ ਕਰਦਾ ਸਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ ਅਤੇ ਸ਼ੈਰਨ ਯਾਦ ਆਣ ਲੱਗੇ। ਬਾਪੂ ਜੀ ਦਾ ਫੋਨ ਵੀ ਆਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫੋਨ ਦਾ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹੋ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਜਲਦੀ ਵਿਆਹ ਕਰਾਵਾਂ। ਐਤਕੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਭਰੇ ਹੋਣ, ਬੀਟਰਸ ਬਾਰੇ ਜਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ।

-----

ਮੈਂ ਸਾਊਥਾਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਇਵੇਂ ਮਿਲੇ ਜਿਵੇਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲੇ ਹੋਣ। ਦੋਵੇਂ ਭਤੀਜੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਵੇ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਸ਼ੈਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗਿਲੇ ਸਨ। ਭਾਵੇਂ ਸ਼ੈਰਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਛੋਟੀ ਥਾਂ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ ਪਰ ਸ਼ੈਰਨ ਵੀ ਤੇ ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਵੇਂ ਵਰਤਦੇ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵੱਡੇ ਥਾਂ ਹੋਣ। ਉਹ ਮੇਰਾ ਬਹੁਤ ਫਿਕਰ ਕਰਦੇ। ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਫਿਕਰ ਰਹਿੰਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਲੰਡਾ ਚਿੜਾ ਸਾਂ, ਮੇਰਾ ਕੀ ਸੀ। ਸੋਚਦਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਖੜਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦੋਸਤ ਵੀ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਖ਼ਾਤਰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਰ ਜਾਂਦਾ। ਮੈਂ ਉਦਾਸ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਗ਼ਲਤ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਬਾਪ ਵਾਂਗ ਮੇਰੇ ਐਬਾਂ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਜਾਂਦਾ। ਮੇਰੀ ਖਾਤਰ ਉਹ ਸ਼ੈਰਨ ਦੀ ਅਪੇਖਿਆ ਤਕ ਕਰ ਜਾਂਦਾ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਸਨ ਜੋ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ। ਸ਼ੈਰਨ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ‘‘ਭਾਜੀ ਤੁਹਾਡੀ ਰੋਟੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੱਪੜੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਹਤ, ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਫਿਕਰ ਰਹਿੰਦੈ, ਤੁਸੀਂ ਫਲੈਟ ਵੇਚ ਕੇ ਘਰ ਲਵੋ ਤੇ ਚਾਬੀ ਮੈਨੂੰ ਦਿਓ, ਮੈਂ ਘਰ ਸਾਂਭੂੰਗੀ ਜਦ ਤਕ ਸਾਂਭਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।’’

‘‘ਓਹ ਫਲੈਟ ਵੇਚ ਯਾਰ ਵੱਡੇ, ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਫਰਕ ਐ ਪਰਾਈਸ ਦਾ, ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਹੈਗੇ ਕੁਝ।’’

‘‘ਸੋਚਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ, ਮੱਖਣ ਗਾਹਕ ਵੀ ਹੈਗਾ ਫਲੈਟ ਦਾ ਤਾਂ। ਪਰ ਟਾਈਮ ਈ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ।’’

‘‘ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਟਾਈਮ ਬਥੇਰਾ, ਦੱਸ ਕਿੱਦਾਂ ਦਾ ਘਰ ਚਾਹੀਦੈ, ਕਿਥੇ ਚਾਹੀਦੈ?’’

‘‘ਛੋਟੇ, ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂ, ਮੇਰਾ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮੂਡ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰ ਦੇ, ਆਪੇ ਈ ਲੱਭ ਦੇ, ਏਹਨੂੰ ਸੇਲ ’ਤੇ ਲਾ ਦੇ।’’

‘‘ਇਹ ਤਾਂ ਹੋ ਜਾਊ.......ਇੰਡੀਆ ਫੋਨ ਕਰ ਲੈ। ਪਿੰਡ ਐਸ. ਟੀ. ਡੀ. ਲੱਗ ਗਈ ਐ, ਉਹ ਬੁਲਾ ਦਿੰਦੇ ਆ।’’

‘‘ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੀ ਕਹਿਣਾ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਹੋਣੈ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਖਿਲਾਫ਼।’’

‘‘ਮੈਂ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ, ਪਰ ਤੂੰ ਗੋਰੀ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਈ ਡੇਰੇ ਲਾ ਲਏ।’’

‘‘ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ, ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਜਿਉਂ ਓਧਰ ਹੋਇਆ।’’

‘‘ਕੰਮ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਏਨੀ ਦੇਰ ਦਾ ਉਧਰ ਐ, ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਵਿਆਹ ਕਰਾ ਲੈ ਹੁਣ।’’

‘‘ਬਾਹਰੋਂ ਦੁੱਧ ਸਸਤਾ ਮਿਲਦੈ ਯਾਰ, ਕਿਉਂ ਗਾਂ ਖ਼ਰੀਦਣ ਲਈ ਕਹਿੰਨੈ।’’

‘‘ਤੇਰਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਹਾਲੇ ਗੋਰੀਆਂ ਤੋਂ? ਬੁੱਢੇ ਵੇਲੇ ਇਹ ਗੋਰੀਆਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ, ਉਦੋਂ ਬੰਤੋ ਸੰਤੋ ਈ ਸਹੀ ਉਤਰਨਗੀਆਂ।’’

‘‘ਬੰਤੋ ਸੰਤੋ ਵੀ ਏਸ ਮੁਲਕ ’ਚ ਆ ਕੇ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਕਹਿ ਦਿੰਦੀਆਂ ਕਿ ਮੀ ਡੌਂਟ ਲੈਕ ਯੂ!’’

‘‘ਵੱਡੇ, ਯਾਰ ਵਿਆਹ ਕਰਾ ਲੈ, ਜਲਦੀ ਕਰਾ ਲੈ, ਤੈਨੂੰ ’ਕੱਲੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਨ ਬਹੁਤ ਖ਼ਰਾਬ ਹੁੰਦੈ, ਰੀਅਲੀ ਯਾਰ।’’

‘‘ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਐ ਕਿ ਹੁਣ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਏਨਾ ਚਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੂੰ।’’

‘‘ਇਕੱਲਾ ਕਿਥੇ ਐਂ ਤੂੰ, ਗੋਰੀ ਦੀ ਕੱਛ ਵਿਚ ਤਾਂ ਵੜਿਆ ਰਹਿੰਨੈ।’’

‘‘ਇਹ ਤਾਂ ਵਿਹਲੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਗਾਜਰਾਂ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਐ।’’

----

ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਹ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਮੈਂ ਫਿਰ ਟਾਲ਼ ਦਿੱਤੀ। ਮੇਰੇ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਦੋਸਤ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਿਉਣ ਦੇ ਢੰਗ ਤੋਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੀ ਹੁੰਦੀ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਰਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਕਹਿੰਦੇ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨੀਂਦ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਂ ਉਹ ਸੌਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦੇ। ਮੇਰਾ ਹਾਲ ਵੀ ਇਵੇਂ ਹੀ ਸੀ। ਪਰ ਬੀਟਰਸ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਮੇਰੀ ਆਦਤ ਬਦਲ ਗਈ ਸੀ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਸੌਂ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬੀਟਰਸ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਰੱਜ ਕੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ’ਤੇ ਹੀ ਨੀਂਦ ਆਉਂਦੀ।

*****

ਚਲਦਾ

ਹਰਜੀਤ ਅਟਵਾਲ – ਰੇਤ – ਨਾਵਲ – ਕਾਂਡ – 9

ਕਾਂਡ – 9

ਰਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਖਿਝਿਆ-ਖਿਝਿਆ ਰਹਿਣ ਲੱਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਅਣਗੌਲਿਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਰੋਟੀ ਬਣਾ ਕੇ ਖਾ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ। ਟੈਲੀ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਸੌਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ। ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ’ਤੇ ਬਹਿਸ ਪੈਂਦਾ, ਬਲਕਿ ਬਹਿਸਣ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਲੱਭਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕਰ ਨਾ ਸਕੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, ‘‘ਤੇਰੇ ਡੈਡੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਟੈਂਪਰੇਰੀ ਨਹੀਂ, ਪਰਮਾਨੈਂਟ ਐ, ਹੁਣ ਓਹਦਾ ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਭ ਦਾ ਇਹ ਵੇਅ ਔਫ ਲਾਈਫ਼ ਬਣ ਚੁੱਕੈ, ਆਪਣਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੈਲਪ ਕਰੀਏ ਪਰ ਆਪਣਾ ਸਿਸਟਮ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੀ ਲਾਈਫ਼ ਅਪਸੈੱਟ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਮਾਈਂਡ ਇਟ!’’

-----

ਉਸ ਨੇ ਬੜੇ ਰੋਅਬ ਨਾਲ ਆਖਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਲੱਗਿਆ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕੁਝ ਬੋਲੇਗਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਝਗੜਾ ਕਰ ਲਵਾਂਗੀ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਆਖਿਆ। ਉਹ ਇਹੋ ਗੱਲ ਅਕਸਰ ਦੁਹਰਾਉਣ ਲੱਗਦਾ ਜਦ ਕਦੇ ਵੀ ਮੈਂ ਲੇਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਜਾਂ ਮੰਮੀ ਵੱਲ ਹੀ ਸੌਂ ਜਾਂਦੀ।

-----

ਰਵੀ ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਵੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਡੈਡੀ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤਕ ਵਿਖਾਉਣ ਜਾਂਦੇ। ਕੈਂਬਰਿਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਡਾਕਟਰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਦੇਸੀ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਮਾਲਿਸ਼ ਵੀ। ਇਹ ਕੋਈ ਗੋਰਾ ਸੀ ਜੋ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਆਰਯੂਵੈਦਿਕ ਸਿੱਖ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਹਰ ਐਤਵਾਰ ਡੈਡੀ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ। ਡੈਡੀ ਕੁਝ ਅਰਾਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਐਤਵਾਰ ਰਵੀ ਨੂੰ ਫੋਨ ਆਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਾਫੀ ਦੇਰ ਤੋਂ ਆਉਣਾ ਚਾਹ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ ਕਿਸੇ ਗੱਲੋਂ ਦੇਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਰਵੀ ਉਸ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ-ਕਰਦਾ ਭਾਵੁਕ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ ਬਹੁਤਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ। ਅਚਾਨਕ ਫੋਨ ਆ ਗਿਆ ਕਿ ਦਸ ਵਜੇ ਸਵੇਰੇ ਫਲਾਈਟ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਉੱਛਲ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, ‘‘ਮੰਮੀ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰਕੇ ਦੱਸਦੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਏਅਰਪੋਰਟ ਜਾ ਰਹੇ ਆਂ, ਅੱਜ ਡੈਡੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਹੋਣਾ।’’

‘‘ਪਰ ਡੈਡੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਬਹੁਤ ਇਪੌਰਟੈਂਟ ਏ।’’

‘‘ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਈ ਆਂ, ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਫ਼ਰਕ ਪਿਐ, ਇਕ ਹਫ਼ਤਾ ਨਾ ਵੀ ਗਏ ਤਾਂ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦੈ!’’

‘‘ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ’ਚ ਮੇਰੇ ਡੈਡੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਕੋਈ ਇੰਪੌਰਟੈਂਸ ਨਹੀਂ?’’

‘‘ਹੈ, ਪਰ ਏਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੀ ਮਦਰ ਦਾ ਆਉਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਐ।’’

ਉਹ ਏਅਰਪੋਰਟ ’ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਲੱਗਿਆ ਤੇ ਬੋਲਿਆ, ‘‘ਚਲ ਰੈਡੀ ਹੋ ਜਾ ਤੂੰ ਵੀ।’’

‘‘ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ....।’’

ਮੈਂ ਗ਼ੁੱਸੇ ਵਿਚ ਸੀ। ਰਵੀ ਏਅਰਪੋਰਟ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਿਆ ਤੇ ਮੈਂ ਪਰੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੰਮੀ ਦੇ ਘਰ ਪੁੱਜ ਗਈ। ਮੰਮੀ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗਿਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ, ‘‘ਕੰਵਲ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਸੰਭਾਲ, ਤੇਰੇ ਡੈਡੀ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਬਥੇਰਾ ਸੰਭਾਲੀ ਜਾਣਾ ਏਂ।’’

-----

ਮਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ’ਤੇ ਰਵੀ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸਾਡੇ ਘਰ ਬਹੁਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਠਹਿਰਦੀ ਪਰ ਜਦ ਆਉਂਦੀ ਤਾਂ ਰਵੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ। ਮੇਰੇ ਉਪਰ ਰੋਅਬ ਪਾਉਣ ਲੱਗਦਾ। ਮੈਂ ਵੀ ਅੱਗਿਉਂ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਝਗੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੰਮੀ ਦੇ ਘਰ ਆਉਂਦਾ। ਡੈਡੀ ਦਾ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛਦਾ। ਬਿੰਨੀ ਤੇ ਨੀਤਾ ਨਾਲ ਵੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਪਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਘੁੱਟਿਆ-ਘੁੱਟਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਆਈ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਕਿ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਡੈਡੀ ਦੇ ਘਰ ਹੀ ਬਿਤਾਵਾਂ। ਮੰਮੀ ਕਹਿੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਕਿ ਘਰ ਜਾਵਾਂ ਪਰ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਨਾ ਮੰਨਦਾ। ਮੈਂ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸ਼ੁਕਰ ਮਨਾਉਂਦੀ ਕਿ ਰਵੀ ਦੀ ਮਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਰਹਿਣਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ।

-----

ਜੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਘਰ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਡੈਡੀ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤਾ ਕੁਝ ਨਾ ਆਖਦਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਲੈਕਚਰ ਜਿਹਾ ਦੇਣ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ। ਮੈਂ ਅੱਗਿਉਂ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੀ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਉਲਰ-ਉਲਰ ਕੇ ਆਉਂਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਮਾਰੇਗਾ। ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਮੂਡ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ ਤੇ ਫਿਰ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤਕ ਮੁਆਫ਼ੀਆਂ ਮੰਗਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਹੱਥ ਤਾਂ ਲਾ ਕੇ ਵੇਖੇ ਹੁਣ ਮੁਆਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ।

ਇਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਕੰਮ ’ਤੇ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਰਵੀ ਬੋਲਿਆ, ‘‘ਅੱਜ ਮਦਰ ਦੀ ਸਿਹਤ ਕੁਝ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਕੰਮ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਘਰ ਆ ਜਾਈਂ ਤੇ ਏਹਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੀਂ।’’

‘‘ਮੈਂ ਡੈਡੀ ਦੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਈ ਆਊਂ।’’

‘‘ਜਦ ਤਕ ਡਾਕਟਰ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣੈ।’’

‘‘ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ?’’

‘‘ਕੀ ਪਤਾ ਮਦਰ ਦੀ ਕੀ ਪ੍ਰੌਬਲਮ ਐ, ਕੋਈ ਔਰਤਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਥੇ ਕੀ ਗੱਲ ਕਰੂੰ!’’

‘‘ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰ ਔਰਤ ਏ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੀ ਏ, ਮੰਮ ਆਪੇ ਗੱਲ ਕਰ ਲੂ।’’

‘‘ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਜਿਹੜਾ ਪਹਾੜ ਤੂੰ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦੀ ਏ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਵੀ ਚੁੱਕ ਲਊ।’’

‘‘ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਡੈਡੀ ਦੀ ਲੁੱਕਆਫਟਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਏਂ।’’

ਇਵੇਂ ਹੀ ਇਕ ਦਿਨ ਉਹ ਗ਼ੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਇਆ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵਧਿਆ ਤੇ ਮੇਰੇ ਮਾਰਨ ਲੱਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ। ਰਵੀ ਗੰਦੀਆਂ ਗਾਲ਼੍ਹਾਂ ਕੱਢੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਲੋਹੜੇ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕਿਵੇਂ ਪਈ ਮੈਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਉਣ ਦੀ। ਮੈਂ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ। ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਪੈਰਾਸੀਟਾਮੋਲ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਲੱਗ ਗਈਆਂ ਮੈਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਲੰਘਾ ਲਈਆਂ।

-----

‘ਗਰੈਸ਼ਮ’ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਉਤਰ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮੁੱਢਲੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਆਇਰਸ਼ ਕਲੱਬ ਸੀ ਪਰ ਇਥੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵੀ ਹੁੰਮ-ਹਮਾ ਕੇ ਪੁਜਦੇ। ਥੋੜ੍ਹੇ-ਬਹੁਤ ਕਾਲੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ। ਏਸ਼ੀਅਨ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਆਉਂਦੇ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਰਹਿੰਦੇ ਵੀ ਘੱਟ ਸਨ। ਜਿਹੜੇ ਸਨ ਉਹ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬਾਂ ਦੇ ਸ਼ਕੀਨ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿਚ ਪੈਸੇ ਖਰਚ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਝਗੜੇ ਦਾ ਡਰ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ।

ਹੌਲੋਵੇਅ ਰੋਡ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਇਹ ਕਲੱਬ ਸਪਤਾਹ ਅੰਤ ’ਤੇ ਹੀ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀ। ਭਾਵ ਕੇ ਸ਼ੁਕਰਵਾਰ, ਸਨਿਚਰਵਾਰ ਤੇ ਐਤਵਾਰ। ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਛੇ ਵਜੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਵੇਰ ਦੇ ਚਾਰ ਵਜੇ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ ਇਸ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦਾ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੋ ਵਜੇ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਪਰ ਲੋਕ ਚਾਰ ਵਜੇ ਤਕ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਬਾਹਰੋਂ-ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਇਹ ਐਡੀ ਵੱਡੀ ਨਾ ਜਾਪਦੀ ਪਰ ਅੰਦਰ ਜਾਓ ਤਾਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਕਲੱਬ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ --ਬੰਦਾ ਡਾਂਸ ਆਦਿ ਦਾ ਲੁਤਫ਼ ਮਾਣ ਸਕਦਾ।

-----

ਅੰਦਰ ਵੜਦਿਆਂ ਹੀ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਟਿਕਟਾਂ ਵਾਲੀ ਖਿੜਕੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਕੁਝ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ ਕੇ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਲਈ ਚੌੜੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੁਹਰੇ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਬਾਊਂਸਰ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਗੜਬੜ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਸਕਣ। ਜੇ ਕੋਈ ਢੁੱਕਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਨਾ ਪਾ ਕੇ ਆਇਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਣ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਓ ਤਾਂ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਡਿਸਕੋ- ਹਾਲ ਸੀ ਜਿਥੇ ਤੇਜ਼ ਤਾਲ ਵਾਲਾ ਸੰਗੀਤ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ। ਨੌਜਵਾਨ ਹੀ ਇਸ ਹਾਲ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੇ। ਚਲਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ ਡਿਸਕ-ਜੌਕੀ ਆਪਣੇ ਕੌਮੈਂਟ ਦਿੰਦਾ ਜਾਂਦਾ। ਨੱਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚਲੇ ਜ਼ੋਸ ਨੂੰ ਤਿੱਖਾ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ।

-----

ਇਥੋਂ ਹੀ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਬਾਲਕੋਨੀ ਲਈ ਪੌੜੀਆਂ ਸਨ। ਬਾਲਕੋਨੀ ਵਿਚ ਚਿਪਸਾਂ ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਦੁਕਾਨ ਸੀ ਤੇ ਬਾਲਕੋਨੀ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਪੂਰੇ ਹਾਲ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਡਿਸਕੋ ਹਾਲ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਤਾਂ ਸਿੱਧਾ ਰਸਤਾ ਵੱਡੇ ਹਾਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹਾਲ ਵਿਚ ਮੇਜ ਕੁਰਸੀਆਂ ਵੀ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਖੜ੍ਹੇ-ਖੜ੍ਹੇ ਬੀਅਰ ਪੀਣ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਵੀ ਸੀ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਲੰਮੇ ਦਾਅ ਬਾਰ ਸੀ। ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਡਾਂਸ ਫਲੋਰ। ਡਾਂਸ ਫਲੋਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਟੇਜ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਥੋਂ ਸੰਗੀਤ ਚਲਦਾ ਸੀ। ਜੇ ਡੀ. ਜੇ. ਚਲਾਉਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ , ਜੇ ਕਿਸੇ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਗਾਉਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੋਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਰੁੱਪ ਹੀ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਨਾਮੀ ਗਰੁਪ ਸੱਦਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਉਹ ਗਰੁੱਪ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰਨਾ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਗਾਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਾਣੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਹੁੰਦੇ। ਕਦੇ ਫ਼ਰਮਾਇਸ਼ੀ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾ ਦਿੰਦੇ। ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਹੀ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਮੁੱਖ ਸਿੰਗਰ ਨੂੰ ਦਮ ਦਵਾਉਂਦੇ। ਜਿਹੋ-ਜਿਹਾ ਗੀਤ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਉਹੋ ਜਿਹੇ ਲੋਕ ਉਠ ਕੇ ਡਾਂਸ ਫਲੋਰ ’ਤੇ ਨੱਚਣ ਲਈ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨਪਸੰਦ ਦੀ ਤਾਨ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਨੱਚਣ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਉਸ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਡੂੰਘੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘਾਈਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ। ਸੰਗੀਤ ਆਹਿਸਤਾ ਤਾਨ ’ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਡਾਂਸ ਵੀ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਜੋੜੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬਾਹਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਝੂੰਮਣ ਵਰਗਾ ਨਾਚ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ। ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਕਿ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਹੀ ਡਾਂਸ ਫਲੋਰ ’ਤੇ ਆ ਵੜਦਾ। ਕਦੇ ਲੋਕ ਗੋਲਧਾਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜੀ ਨਾਚ ਵੀ ਨਚਦੇ। ਸਵੇਰੇ ਦੋ ਵਜੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਂਥਮ ਨਾਲ ਨਾਚ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ। ਰਾਣੀ ‘ਅਮਰ ਰਹੇ’ ਵਾਲਾ ਕੌਮੀ ਤਰਾਨਾ ਸਾਰੇ ਕਲੱਬ ਨਾ ਗਾਉਂਦੇ। ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਗਰੈਸ਼ਮ ਵਿਚ ਨਾ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਥੇ ਆਇਰਸ਼ ਕੌਮੀ ਤਰਾਨਾ ਹੀ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਇਰਸ਼ ਜਿਉਂ ਹੁੰਦੇ।

-----

ਮੈਂ ਇਸ ਕਲੱਬ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸਾਂ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਭੇਤੀ ਸਾਂ। ਨੱਚਣਾ ਮੈਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬੱਸ ਲੱਤਾਂ ਬਾਹਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਕੰਮ ਚਲਾ ਲੈਂਦਾ ਸਾਂ। ‘ਹੈਮਰਸਮਿਥ ਪੈਲੈ’ ਵਿਚ ਵੀ ਮੈਂ ਕਾਫੀ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਉਸ ਦਾ ਗਰੈਸ਼ਮ ਨਾਲੋਂ ਇੰਨਾ ਫਰਕ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਚੌਰਸ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਲੰਮੇ ਦਾਅ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ। ਦੂਜਾ ਇਹ ਕਿ ਗਰੈਸ਼ਮ ਵਿਚ ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ‘ਹੈਮਰਸਮਿਥ ਪੈਲੈ’ ਨੌਜਵਾਨ ਤਬਕਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਉਂਦਾ। ‘ਹੈਮਰਸਮਿਥ ਪੈਲੈ’ ਵਿਚ ਮੈਂ ਉੱਨਾ ਚਿਰ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਜਦ ਤਕ ਇਕ ਇੰਡੀਅਨ ਕੁੜੀ ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਉਥੇ ਆਇਆ ਕਰਦੀ। ਉਹ ਤਾਸ਼ਾ ਵਜਾਉਂਦੀ ਸੀ ਤੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਉਂਦੀ। ਪਰ ਸੰਗੀਤ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਫਿਰਦਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ ਲਵਾਂ ਜਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਾਂ ਪਰ ਉਹ ਲੁਕ ਜਾਂਦੀ। ਜਦ ਉਹ ਸਟੇਜ ’ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਮਿਲਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਸ਼ਰਮਾ ਜਾਂਦੀ। ਇਥੇ ਵੀ ਇੰਡੀਅਨ ਮੁੰਡੇ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

-----

ਉਸ ਦਿਨ ਬੀਟਰਸ ਨੂੰ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਗਰੈਸ਼ਮ ਜਾਣਾ ਹੀ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ। ਗਰੈਸ਼ਮ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਮੈਨੂੰ ਵਧੀਆ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਲੇਟ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਲੇਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਟਿਕਟ ਵੀ ਮਹਿੰਗਾ ਮਿਲਿਆ। ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੇਟ ਸਾਂ ਤੇ ਫਿਰ ਬੀਟਰਸ ਨੂੰ ਸਕੱਰਟ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਹੀ। ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕੀ ਪਾਈ ਫਿਰਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਜਾ ਕੇ ਕੈਥੀ ਦੀ ਸਕਰਟ ਉਧਾਰ ਮੰਗੀ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਗਏ। ਜਾਂਦਿਆਂ ਵੀ ਅੱਧਾ ਘੰਟਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਗਰੈਸ਼ਮ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਸੰਗੀਤਕ ਮਹਿਫਲ ਭਖੀ ਹੋਈ ਸੀ।

-----

ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਡਿਸਕੋ ਹਾਲ ਵਿਚ ਗਏ। ਬੀਟਰਸ ਅੱਜ ਕਮਸਨ ਉਮਰ ਦੀ ਕੁੜੀ ਵਾਂਗ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੋਢੇ ਮਾਰ ਕੇ ਨੱਚਣ ਵੇਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ੋਰ ਲਗਾਉਂਦੀ। ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਪਰਮੁੱਖ ਹਾਲ ਵਿਚ ਗਏ। ਹਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਬੀਟਰਸ ਇਕ ਵਿਹਲੀ ਪਈ ਕੁਰਸੀ ’ਤੇ ਬੈਠ ਗਈ ਤੇ ਮੈਂ ਬੀਅਰ ਭਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਖੜਿਆ। ਇੰਨੀ ਭੀੜ ਸੀ ਕਿ ਬੀਅਰ ਦੀ ਵਾਰੀ ਦੀ ਪੰਦਰਾਂ ਵੀਹ ਮਿੰਟ ਉਡੀਕ ਕਰਨੀ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹਾ ਮੈਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਕਿ ਬੀਟਰਸ ਨੂੰ ਦੋ ਤਿੰਨ ਸੱਦੇ ਨਾਚ ਕਰਨ ਲਈ ਆਏ ਪਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ, ਹੱਸਦੀ, ਨਾਂਹ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਬੀਟਰਸ ਅੱਜ ਸੁਹਣੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਵੈਸੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ ਕਰਦੀ। ਮੈਂ ਸੋਚਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਖੋਹ ਕੇ ਹੀ ਨਾ ਲੈ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਪਵੇ।

-----

ਬੀਟਰਸ ਸੋਹਣਾ ਨੱਚ ਲੈਂਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਲ ਡਾਂਸ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਸਕੂਲੇ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਨਾਚ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਸ਼ੋਰ ਏਨਾ ਸੀ ਕਿ ਕੁਝ ਸੁਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ। ਡਾਂਸ ਖਤਮ ਹੋਣ ’ਤੇ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਬੈਠ ਕੇ ਬੀਅਰ ਪੀਣ ਲੱਗਾ ਤੇ ਬੀਟਰਸ ਗੁਸਲਖ਼ਾਨੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਬੀਅਰ ਪੀਂਦੇ ਕੋਲ ਇਕ ਸੁਹਣੀ ਜਿਹੀ ਕੁੜੀ ਆ ਕੇ ਖੜ੍ਹ੍ਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੱਟਾਂ ਤੱਕ ਸਕਰਟ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਨੱਚਣ ਦਾ ਨਿਉਂਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਨਿਉਂਦਾ ਦਿੰਦੀ ਉਹ ਪੱਟ ਮੇਰੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਕਰਕੇ ਹਿਲਾਣ ਲੱਗੀ। ਮੈਂ ਉਠ ਕੇ ਖੜ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪੱਟ ਤੇ ਛਾਤੀਆਂ ਬੀਟਰਸ ਨਾਲੋਂ ਨਿੱਗਰ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਜਿਸ ਲਹਿਜੇ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਮੰਗਿਆ ਸੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਨਾਂਹ ਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਨੱਚਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਕੁੜੀ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਰਹੀ। ਕੁਝ ਸੁਣਾਈ ਤਾਂ ਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ। ਬੀਟਰਸ ਮੁੜ ਆਈ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਤਣਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਦੂਰੋਂ ਹੱਥ ਹਿਲਾਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਰਾ ਕੁ ਮੁਸਕਰਾਈ। ਦੋ ਗੀਤਾਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਡਾਂਸ ਕੀਤਾ। ਡਾਂਸ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਕੁੜੀ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਢਾਣੀ ਵਿਚ ਜਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਤੇ ਮੈਂ ਬੀਟਰਸ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੰਮਣ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਠੀਕ ਹੋ ਗਈ।

-----

ਅੰਤ ਵਿਚ ਆਇਰਸ਼ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਂਥਮ ਚਲਿਆ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ। ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਰਾਹਤ ਮਿਲੀ। ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਹਾਸੇ ਦਾ ਰੌਲਾ-ਗੌਲਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬੀਟਰਸ ਬੈਂਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਟੇਪਾਂ ਉਸ ਕੋਲ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਸਟੇਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਏ ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚਾਅ ਨਾਲ ਮਿਲੇ। ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਖ਼ੁਸ਼ ਸਨ ਕਿ ਇੰਡੀਅਨ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਫੈਨ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਘਰ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਚਾਰ ਵੱਜਣ ਨੂੰ ਸਨ। ਬੱਚੇ ਕੈਥੀ ਕੋਲ ਸਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ।

*****

ਚਲਦਾ

ਹਰਜੀਤ ਅਟਵਾਲ – ਰੇਤ – ਨਾਵਲ – ਕਾਂਡ – 8

ਕਾਂਡ – 8

ਰਵੀ ਨੇ ਰੋਜ਼ਬਰੀ ਗਾਰਡਨ ’ਤੇ ਘਰ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਆਰਚਵੇਅ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸੀ। ਰਵੀ ਨੇ ਕਾਫੀ ਘੁੰਮਣ ਫਿਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਘਰ ਲੈਣ ਵੇਲੇ ਉਹ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਬੈਠਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਖ ਦਿੰਦੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੀ ਪਸੰਦ ਉਸ ਦੀ ਪਸੰਦ ਵਰਗੀ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੰਮੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੀ ਘਰ ਖ਼ਰੀਦੀਏ ਪਰ ਰਵੀ ਨੂੰ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ।

-----

ਘਰ ਲੈ ਲਿਆ ਪਰ ਏਥੋਂ ਮੈਨੂੰ ਕੰਮ ਦੂਰ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਸਿੱਧੀ ਬਸ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਫਿਰ ਮੈਂ ਛੋਟੀ ‘ਨਿਸਨ’ ਕਾਰ ਵੀ ਲੈ ਲਈ ਪਰ ਘੰਟਾ ਭਰ ਆਉਣ ਜਾਣ ’ਤੇ ਹੀ ਖ਼ਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਰਵੀ ਦਾ ਕੰਮ ਇਥੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਸਾਂ। ਅਸੀਂ ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਬੱਝ ਗਏ ਸਾਂ।

ਅਸੀਂ ਛੇਤੀਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਜੋਗਾ ਘਰ ਸੈੱਟ ਕਰ ਲਿਆ। ਰਵੀ ਨੂੰ ਇਸ ਘਰ ਦੀ ਇਕ ਖਿੜਕੀ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਹਰ ਵੇਲੇ ਉਸ ਵਿਚ ਹੀ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਲੰਡਨ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਉਲਟ ਉਸ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਵੇਖਣਾ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਇਥੋਂ ਪੱਥਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਨਾ ਦਿੱਸਦਾ। ਉਹ ਦੂਰਬੀਨ ਲੈ ਕੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਪਛਾਣਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਰਵੀ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ। ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਰਤਨ ਧੋਣ ਤਕ ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰ ਮਾਰਦਾ। ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਤਾਂ ਉਹ ਮੰਮੀ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹਟਦਾ। ਮੰਮੀ ਉਸ ਨੂੰ ਟੋਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਪਰ ਉਹ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਗਿਆ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਦਾ।

-----

ਰਵੀ ਨੂੰ ਸੌਣ ਵੇਲੇ ਚਾਹ ਦੀ ਆਦਤ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਆਦਤ ’ਤੇ ਹੱਸਦੇ ਪਰ ਫਿਰ ਘਰ ਵਿਚ ਹਰ ਰਾਤ ਹੀ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਹ ਬਣਨ ਲੱਗੀ। ਡੈਡੀ ਮੰਮੀ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਤ ਦੀ ਚਾਹ ਪੀਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪੈ ਗਈ। ਇਕ ਹੋਰ-ਰਵੀ ਨੇ ਸਾਡੀ ਸਭ ਦੀ ਪਿਆਜ਼ ਖਾਣ ਦੀ ਆਦਤ ਵੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਰਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕੱਚਾ ਪਿਆਜ ਨਾ ਖਾਣ ਦਿੰਦਾ ਕਿ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਮੁਸ਼ਕ ਆਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਡੈਡੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਚਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਮੰਮੀ ਨੂੰ ਪਿਆਜ਼ ਖਾਣੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।

-----

ਰਵੀ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਂਕ ਸੀ। ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਤਾਬ ਖੋਲ੍ਹ ਲੈਂਦਾ। ਬਾਥਰੂਮ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਉਹ ਸਾਊਥਾਲ ਜਾ ਕੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਖਰੀਦ ਲਿਆਉਂਦਾ। ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਵੀ ਮੰਗਵਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਮੈਂ ਸੌਂ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਉਹ ਬੈਠਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜਗਦੀ ਲਾਈਟ ਵਿਚ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਂਦੀ ਪਰ ਫਿਰ ਲਾਈਟ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪੈਣੋ ਹੱਟ ਗਈ ਤੇ ਮੈਂ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਸੌਂ ਜਾਂਦੀ। ਜਦ ਮੈਨੂੰ ਜਾਗ ਆਉਂਦੀ ਤਾਂ ਰਵੀ ਨੇ ਬੈਠੇ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹੋਣਾ। ਮੈਂ ਖਿਝ ਜਾਣਾ ਕੇ ਕਿਹੜੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿਚ ਬੈਠਣਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਭੁਸ ਪਾ ਲਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਨਾਵਲ ਦੇ ਦੇਣਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਂ। ਪੜ੍ਹਣ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਅਭਿਆਸ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਬਹੁਤ ਉਕਤਾਹਟ ਹੋਣੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮੈਂ ਭੁਲਾ ਹੀ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਨਾਵਲ ਪੜ•ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ। ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਵੀ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੋ ਗਈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੇ ਕੁਝ ਕੁ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਨਾਵਲ ਵੀ ਪੜ੍ਹੇ।

-----

ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਕੰਮ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਵੱਧ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਪਰ ਫਾਇਦੇ ਵੀ ਸਨ। ਡੈਡੀ ਦੇ ਆਖਣ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਾਡਾ ਖ਼ਰਚਾ ਏਨਾ ਵੱਧ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਨਾਲ ਮਸਾਂ ਸਰਦਾ। ਹੁਣ ਜੋੜ ਸਕਣ ਦਾ ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਜੇ ਕਈ ਮਹਿਮਾਨ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਸਾਰਾ ਬੱਜਟ ਉਥਲ ਪੁਥਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

-----

ਬਾਕੀ ਤਾਂ ਸਭ ਠੀਕ ਸੀ ਪਰ ਰਵੀ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿੱਦੀ ਸੀ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ’ਤੇ ਅੜ ਗਿਆ ਤਾਂ ਐਵੇਂ ਹੀ ਅੜ ਗਿਆ। ਘਰ ਵਿਚ ਖਾਹਮਖਾਹ ਦਾ ਤਣਾਵ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਮੰਮੀ ਦੇ ਘਰ ਮੈਂ ਕੋਈ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰਦੀ ਤਾਂ ਮੰਮੀ ਮੈਨੂੰ ‘ਗੁਲਾਬਾਂ ਵਰਗੀ’ ਕਹਿ ਕੇ ਕੋਸਦੀ ਪਰ ਰਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਮੇਰੀ ਜਿੱਦ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੁਝ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਸੁਭਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਦੇ ਸਿਰਦਰਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਿਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਿਆ ਲੈਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਹੀ ਰੌਂਅ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਟਨਾਂ ਦੇ ਟਨ ਭਾਰ ਆਪਣੇ ਉਪਰ ਦੀ ਲੰਘ ਜਾਣ ਦਿੰਦਾ।

-----

ਨਵੇਂ ਘਰ ਆਉਣ ’ਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਹੀ ਪਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਮੰਮੀ ਨੂੰ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਸੀ, ਕੁੜੀ ਕਾਰਨ ਉਹ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਰਵੀ ਨੂੰ ਚਾਅ ਚੜ੍ਹਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਡੈਡੀ ਵੀ ਖ਼ੁਸ਼ ਸਨ। ਨੀਤਾ ਤੇ ਬਿੰਨੀ ਲਈ ਤਾਂ ਪਰੀ ਇਕ ਖਿਡੌਣੇ ਵਾਂਗ ਸੀ।

‘ਵਿਟਿੰਗਟਨ ਹੌਸਪੀਟਲ’ ਤੋਂ ਜਿਥੇ ਪਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਤੇ ਮੰਮੀ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲੀ ਬੇਵੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਹੀ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਣੀ। ਰਵੀ ਇਵੇਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਪਰ ਜਦ ਮੈਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸੀਆਂ ਤਾਂ ਮੰਨ ਗਿਆ। ਪਰੀ ਦਾ ਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਰਵੀ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਡੈਡੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ਵਾਕ ਲੈ ਕੇ ਕੋਈ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਪਰ ਰਵੀ ਨੇ ਉਵੇਂ ਹੀ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੰਮੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਪਰੀ ਹੀ ਆਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪਰੀ ਹੀ ਪੱਕ ਗਿਆ। ਦੋ ਕੁ ਹਫਤੇ ਬਾਅਦ ਪਰੀ ਅਸੀਂ ਘਰ ਲੈ ਆਂਦੀ। ਰਵੀ ਨੇ ਪਰੀ ਦੇ ਘਰ ਆਉਣ ਸਮੇਂ ਪੂਰੇ ਘਰ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੰਮੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਦੀ,‘‘ਪੁੱਤ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਏਨੇ ਚਾਅ ਨਹੀਂ ਕਰੀਦੇ, ਇਹ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।’’

-----

ਬਿੰਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਬੈਠੇ ਸਾਂ। ਕੁਝ ਮਹਿਮਾਨ ਵੀ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਬਿੰਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਵੀ ਬੁਲਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਰਵੀ ਤੇ ਭਗਵੰਤ ਵਿਸਕੀ ਪੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਵੀ ਬਹੁਤੀ ਪੀਂਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਭਗਵੰਤ ਨਿਤ ਦਾ ਸ਼ਰਾਬੀ ਸੀ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਲੁੜਕ ਜਾਂਦਾ। ਸ਼ਮਿੰਦਰਜੀਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਘਬਰਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਡੈਡੀ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਇਕ ਪਾਸੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਮੈਂ ਡੈਡੀ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਗਿਆ ਕਿ ਡੈਡੀ ਦਾ ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹਿੱਲਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਪਾਰਕੀਸਨ ਡਿਜ਼ੀਜ਼ ਵਾਂਗ ਕੁਝ ਸੀ। ਮੈਂ ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਤਾਂ ਖੱਬਾ ਪੈਰ ਵੀ ਹਿੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਮੰਮੀ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਉੱਠ ਕੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਲੈ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਡੈਡੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਖਿਆ, ‘‘ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ?’’

‘‘ਤੇਰੇ ਡੈਡੀ ਆਖਦੇ ਸੀ ਕਿ ਐਮੇ ਫਿਕਰ ਕਰਨਗੇ।’’

ਫਿਰ ਮੰਮੀ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ, ‘‘ਹੁਣ ਨੀਤਾ ਦਾ ਕੀ ਬਣੂੰ!.....ਬਿੰਨੀ ਤਾਂ ਹਾਲੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਏ!’’

‘‘ਰੋ ਨਾ ਮੰਮੀ, ਹੌਸਲਾ ਰੱਖ, ਮੈਂ ਜਿਉਂ ਆਂ।’’

‘‘ਧੀਏ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਏਂ!’’

ਸਾਨੂੰ ਉੱਠ ਕੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਵੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਵੀ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਖੜਿਆ। ਡੈਡੀ ਦੇ ਹਿੱਲਦੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਵੀ ਵੇਖ ਲਿਆ ਸੀ। ਮੰਮੀ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦਾ ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, ‘‘ਫਿਕਰ ਨਾ ਕਰ ਮੰਮੀ, ਸਾਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਫਿਕਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।’’

-----

ਜਨਮ ਦਿਨ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਮਜ਼ਾ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਮੈਨੂੰ ਡੈਡੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾ ਸੀ। ਮੰਮੀ ਸੱਚੀ ਸੀ ਬਿੰਨੀ ਤਾਂ ਹਾਲੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਸੀ, ਨੀਤਾ ਵੀ ਨਿਆਣੀ ਹੀ ਸੀ। ਮੰਮੀ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਜਿਹੀ ਸੀ। ਡੈਡੀ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਬੀਮਾਰੀ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਹਾਲੇ ਤਕ ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸਹੀ ਦਵਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਨਿਕਲੀ।

ਘਰ ਆਏ ਤਾਂ ਰਵੀ ਆਖਣ ਲੱਗਾ , ‘‘ਜਾਨ ਤੂੰ ਵਰੀ ਨਾ ਕਰ, ਆਪਾਂ ਜਿਉਂ ਹੈਗੇ ਆਂ, ਜਿੰਨੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇ ਹੈਲਪ ਕਰਾਂਗੇ, ਨਾਲੇ ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਇੰਡੀਆ ਐ, ਇਥੇ ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹੈਗੀਆਂ।’’

‘‘ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੁਆਕ ਵੀ ਹਾਲੇ ਛੋਟੇ ਨੇ!’’

‘‘ਹੌਸਲਾ ਰੱਖ, ਆਪਾਂ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਆਂ ਕਰਾਂਗੇ।’’

ਮੈਨੂੰ ਰਵੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਤਸੱਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਰਹੀ। ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਹਮਦਰਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਭਦੀ ਪਈ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਡੈਡੀ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਉਪਰੇ ਬੰਦੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਡੈਡੀ ਨਾਲ ਹੁਣ ਉਹ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਭਿਜਦਾ। ਰਵੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਲਾਹ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗਦੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਡੈਡੀ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਬਹਿ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਮੈਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ‘ਪਾਰਕੀਸਨ ਡਿਜ਼ੀਜ਼’ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹ ਮਾਰੀਆਂ। ਰਵੀ ਵੀ ਪੜ•ਦਾ ਤੇ ਸਿਰ ਮਾਰਦਾ ਕਹਿੰਦਾ, ‘‘ਡੈਡੀ ਹੈਜ਼ ਟੂ ਲਿਵ ਵਿਦ ਦਿਸ ਨਾਓ।’’

-----

ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਨਾ ਜਾਂਦੀ। ਮੈਂ ਖਿਝ ਜਾਂਦੀ। ਡੈਡੀ ਨੂੰ ਵੀ ਅਪਣੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਫ਼ਿਕਰ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥਪੈਰ ਦਾ ਹਿਲਣਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਦਵਾਈਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਕੁਝ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਚਲੇ ਪਰ ਹੁਣ ਦਵਾਈਆਂ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਖਾਣ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਇਕ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, ‘‘ਕੋਈ ਮੁੰਡਾ ਮਿਲ ਜਾਏ ਤਾਂ ਨੀਤਾ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਈਏ।’’

‘‘ਡੈਡੀ, ਹਾਲੇ ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਏ।’’

‘‘ਛੋਟੀ ਕਿਉਂ, ਅਠਾਰਵੇਂ ’ਚ ਏ।’’

ਮੰਮੀ ਡੈਡੀ ਤੋਂ ਵੀ ਕਾਹਲੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਖਿਆ, ‘‘ਕਾਹਲੀ ਨਾ ਕਰੋ, ਮੇਰੀ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ...।’’

‘‘ਤਾਂ ਤੂੰ ਠੀਕ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਏਂ, ਮੁੰਡਾ ਠੀਕ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਹੋਰ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਏ।’’

‘‘ਪਰ ਨੀਤਾ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਪੜ੍ਹ ਲੈਣ ਦਿਓ।’’

‘‘ਪਰ ਬੇਟੇ, ਮੇਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ।’’

‘‘ਡੈਡੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮੈਂ ਏਸ ਬਿਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਏ, ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਲਾਈਫ ਲਈ ਡੇਂਜਰ ਨਹੀਂ ਏ।’’

‘‘ਪਰ ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਨਾ, ਹੁਣ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।’’ ਕਹਿ ਕੇ ਡੈਡੀ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਉਦਾਸ ਕਰ ਗਏ। ਛੇਤੀਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਛੁੱਟ ਗਿਆ ਤੇ ਡਿਸੇਬਿਲਟੀ ਬੈਨੇਫਿਟ ਮਿਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਡੈਡੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਆ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ।

-----

ਮੰਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਕੰਮ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਦਿਨ ਭਰ ਉਹ ਡੈਡੀ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦੀ। ਉਹਦੇ ਕੰਮ ’ਤੇ ਜਾਣ ਤਕ ਨੀਤਾ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆ ਜਾਂਦੀ। ਮੈਂ ਵੀ ਗੇੜਾ ਮਾਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਟਿਕਾਅ ਜਿਹਾ ਨਾ ਆਉਂਦਾ। ਮੈਂ ਪਰੀ ਦੇ ਜਨਮ ’ਤੇ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਪਰੀ ਨੂੰ ਮੰਮੀ ਕੋਲ ਛੱਡ ਕੇ ਕੰਮ ’ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੀ। ਵਿਚ-ਵਿਚ ਵੀ ਗੇੜਾ ਮਾਰ ਜਾਂਦੀ। ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਕੁਝ ਵਕਤ ਹੋਰ ਡੈਡੀ ਕੋਲ ਗੁਜ਼ਾਰ ਸਕਦੀ। ਮੰਮੀ ਕੰਮ ’ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬਿੰਨੀ ਤੇ ਨੀਤਾ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖਵਾ ਆਉਂਦੀ। ਡੈਡੀ ਨੂੰ ਵਕਤ ਸਿਰ ਦਵਾਈ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੁੰਦੀ।

-----

ਡੈਡੀ ਦਾ ਹੱਥ ਇੰਨਾ ਹਿੱਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਣੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਈ। ਮੰਮੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਾ ਆਉਂਦੀ। ਢਾਹ-ਢਾਹ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬੰਨ੍ਹਦੇ। ਅੰਤ ਹਾਰ ਕੇ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ਼ ਕਟਵਾ ਦਿੱਤੇ। ਵਾਲ਼ਾਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਲੱਗਿਆ। ਉਹ ਆਖਦੇ, ‘‘ਜਿਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਇਥੇ ਪੱਗਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸਨ ਦਿੰਦੇ, ਉਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਵਾਲ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ, ਦੇਖੋ ਲਾਈਫ਼ ਨੇ ਕੈਸਾ ਚੱਕਰ ਕੱਟਿਆ ਕਿ....।’’

‘‘ਇਹ ਤਾਂ ਸਭ ਰੱਬ ਦੇਖਦਾ ਈ ਏ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਜਾਣ ਕੇ...।’’

ਮੰਮੀ ਦੀ ਦਲੀਲ ’ਤੇ ਉਹ ਖਿਝ ਕੇ ਆਖਦੇ, ‘‘ਕਿਹੜਾ ਰੱਬ! ਜੇ ਰੱਬ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਨਾ ਹੁੰਦੀ, ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਗੁਨਾਹ ਕੀਤਾ ਸੀ?’’

ਡੈਡੀ ਰੱਬ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਬੋਲਣ ਲੱਗਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਵੀ ਨਾ ਜਾਂਦੇ।

*****

ਚਲਦਾ